Δεν έχει να κάνει μόνο με τα χρήματα: Οι αγρότες της Νορβηγίας και τα σαρκοφάγα της Ευρώπης ξεμένουν από κοινό χώρο

Κάθε άνοιξη, καθώς τα ζώα εγκαταλείπουν τα χειμερινά καταφύγια τους για τους ψηλούς ορεινούς βοσκοτόπους της Ευρώπης, αγρότες όπως το Kari στο Skjåk της Νορβηγίας αντιμετωπίζουν μια εποχή αβεβαιότητας. Τα μεγάλα σαρκοφάγα —wolverines, λύκοι, αρκούδες— επιστρέφουν σταθερά σε τοπία όπου απουσιάζουν εδώ και γενιές. Για τις κοινότητες που εξαρτώνται από τα ίδια τοπία, η επιστροφή τους εγείρει δύσκολα ερωτήματα σχετικά με το πώς οι άνθρωποι, τα ζώα και τα άγρια αρπακτικά μπορούν να μοιράζονται το ίδιο έδαφος.

«Γίνεται αυτή η συνεχής ανησυχία που κουβαλάτε μαζί σας όλη την ώρα», λέει ο Kari, κτηνοτρόφος στην ενδοχώρα της Νορβηγίας. «Φοβάστε ότι κάτι θα συμβεί.» Η δική της δεν είναι μια απομονωμένη εμπειρία. Σε ολόκληρη την Ευρώπη, η ανάκαμψη των πληθυσμών των αρπακτικών ανακουφίζει έντονα μια σύγκρουση που σπάνια αφορά μόνο την κτηνοτροφία —αγγίζει τα μέσα διαβίωσης, την ταυτότητα και τα βαθιά ριζωμένα οράματα για το πώς θα πρέπει να μοιάζει το ευρωπαϊκό τοπίο και σε ποιον ανήκει.

Μια σύγκρουση που πηγαίνει βαθύτερα από τις απώλειες ζωικού κεφαλαίου

Η οικονομική ζημία είναι πραγματική και μετρήσιμη. Ωστόσο, οι ερευνητές προειδοποιούν ότι η εστίαση στις αποζημιώσεις χάνει το νόημα. Ο αντίκτυπος στους γεωργούς υπερβαίνει κατά πολύ την οικονομική ζημία. «Δεν επηρεάζεται μόνο ο τραπεζικός σας λογαριασμός, αλλά και το κίνητρο για να ξυπνήσετε το πρωί, να εργαστείτε και να ζήσετε τον τρόπο ζωής σας», λέει ο John Linnell, συντονιστής του έργου της CoCo και ερευνητής με έδρα τη Νορβηγία. «Δεν είστε μόνο εσείς και το κοπάδι των προβάτων σας, αλλά το αγρόκτημα, η οικογένειά σας και ολόκληρη η κοινότητα του χωριού», προσθέτει η Kari.

Οι συγκρούσεις αυτές, όπως το θέτει ο John, «ασχολούνται με αρκετά θεμελιώδεις αξίες — εντελώς διαφορετικά οράματα σχετικά με το πώς θα πρέπει να μοιάζει το ευρωπαϊκό τοπίο και πώς θα πρέπει να χρησιμοποιείται». Δεν είναι διαφορές που μπορούν να επιλυθούν με ένα ενιαίο μέσο πολιτικής ή με επιταγή αποζημίωσης.

Δώδεκα χώρες, χίλιες φωνές

Σε απάντηση, ερευνητές από 12 ευρωπαϊκά έθνη έχουν ξεκινήσει μία από τις πιο φιλόδοξες μελέτες για τις συγκρούσεις μεταξύ ανθρώπων και άγριας ζωής που έχουν αναληφθεί ποτέ στην ήπειρο. Επιστήμονες και φοιτητές ταξιδεύουν από αγρόκτημα σε αγρόκτημα —πάνω και κάτω από βουνά, σε βοσκότοπους και μέσω απομακρυσμένων κοιλάδων— διεξάγοντας μακροχρόνιες, διεξοδικές συνεντεύξεις με περισσότερους από χίλιους γεωργούς, κυνηγούς και γαιοκτήμονες.

Το έργο, που συντονίζεται από το Πανεπιστήμιο της Εσωτερικής Νορβηγίας στο Evenstad, έχει σχεδιαστεί σκόπιμα για να συλλάβει την ατομική εμπειρία και όχι συγκεντρωτικά δεδομένα. «Θέλουμε να μεγεθύνουμε τον τρόπο με τον οποίο βιώνουν τα πράγματα οι πραγματικοί γεωργοί, που ζουν και εργάζονται σε έναν συγκεκριμένο τόπο», εξηγεί ο επικεφαλής του έργου John Linnell. «Για να αποκτήσουν συγκεκριμένες ατομικές εμπειρίες – αλλά όχι μόνο έναν ή δύο, χίλιους ανθρώπους σε ολόκληρη την Ευρώπη.» Κάθε συμμετέχων αντιμετωπίζεται ως κατονομαζόμενο άτομο και όχι ως σημείο δεδομένων. «Δεν θα πρέπει να είναι απλώς ένας αριθμός. Θα πρέπει να έχουν το κατάλληλο όνομα», επιμένει ο John.

ΤΙ ΣΤΟΧΕΥΕΙ ΝΑ ΑΛΛΑΞΕΙ Η ΕΡΕΥΝΑ

Οι συνεντεύξεις έχουν πλέον ολοκληρωθεί. Σε 12 χώρες, περισσότεροι από χίλιοι αγρότες, κυνηγοί και γαιοκτήμονες έχουν μοιραστεί τις ιστορίες τους και οι ερευνητές αναλύουν επί του παρόντος τα δεδομένα για να μετατρέψουν αυτές τις εμπειρίες σε συγκεκριμένες συστάσεις πολιτικής και πρακτικά εργαλεία, έναν χάρτη πορείας που έχει σχεδιαστεί για να βοηθήσει τα αρπακτικά ζώα, τα ζώα βοσκής και τους ανθρώπους να μοιράζονται το ίδιο τοπίο με λιγότερες συγκρούσεις.

Οι ερευνητές είναι ξεκάθαροι σχετικά με τα όρια του τι είναι εφικτό. «Δεν θα υπάρξει ποτέ συμφωνία σχετικά με τις υποκείμενες αξίες», αναγνωρίζει το προβάδισμα του έργου. «Ωστόσο, μπορεί να υπάρξει συμφωνία σχετικά με την ανάγκη εξεύρεσης συμβιβασμών και αποδοχής ότι θα υπάρχουν πάντα διαφορές και ότι πρέπει με κάποιο τρόπο να μοιράζεστε τον χώρο.»

Η επανένταξη των μεγάλων σαρκοφάγων στα ευρωπαϊκά τοπία είναι, όπως το περιγράφει ο John, «μια αρκετά δραματική αλλαγή», η αντιστροφή αιώνων σκόπιμης εξόντωσης. Για να γίνει σωστά θα χρειαστεί να ακούσετε προσεκτικά τους ανθρώπους που ζουν με τις συνέπειες κάθε μέρα. Για αγρότες όπως αυτοί στο Skjåk και χιλιάδες άλλους σε όλη την Ευρώπη, αυτό δεν μπορεί να έρθει αρκετά σύντομα.